Κυθρέα

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 35°15′00″N 33°29′00″E / 35.25°N 33.4833°E / 35.25; 33.4833

Δήμος Κυθρέας

Kythrea EL.jpg
Συνοπτική παρουσίαση της Κυθρέας

Δήμος Κυθρέας βρίσκεται στο τόπο Κύπρος
Δήμος Κυθρέας
Δήμος Κυθρέας

Επαρχία Λευκωσία
Επίσημος πληθυσμός 11,722[1]
Δήμαρχος Πέτρος Μ. Καρεκλάς [2]
Δικτυακός τόπος http://www.kythrea.com/

Η Κυθρέα ή Κυθραία ή Τζυρκά[3] (τουρκ: Değirmenlik) είναι κατεχόμενη κωμόπολη της Κύπρου. Αποτελεί ανεξάρτητο δήμο της επαρχίας Λευκωσίας και από το 2005 είναι αδελφοποιημένος με το δήμο Αιγάλεω Αττικής[4].

Τοποθεσία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Κυθρέα βρίσκεται στην περιοχή της Μεσαοριάς, σε απόσταση 12 χιλιομέτρων βορειοανατολικά της Λευκωσίας. Είναι κτισμένη σε υψόμετρο 160 μέτρων στους πρόποδες του όρους Πενταδάκτυλος[5].

Περιγραφή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Προ της εισβολής ήταν χωρισμένη σε έξι ενορίες που περιλάμβαναν τη Χρυσίδα, τον Άγιο Ανδρόνικο, την Αγία Μαρίνα, τη Χαρδακιώτισσα, τον Άγιο Γεώργιο και τη Συρκανιά[6]. Σημαντικός παράγοντας για την ευημερία της περιοχής ήταν η πηγή του Κεφαλόβρυσου που πηγάζει από τον Πενταδάκτυλο[7] και παλιότερα παρείχε νερό για ύδρευση και άρδευση όχι μόνο στην Κυθρέα αλλά και στα υπόλοιπα χωριά της Μεσαορίας[8].

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχαία και μεσαιωνική Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Κυθρέα είναι κτισμένη επί των ερειπίων της αρχαίας πόλης των Χύτρων. Το 1833, ανασκαφές έφεραν στο φως τον αρχαίο ναό της Παφίας Αφροδίτης, ενώ στη θέση Άγιος Δημητριανός ανακαλύφθηκαν τάφοι, αγγεία, επιγραφή καθώς και ορειχάλκινο άγαλμα του Σεπτιμίου Σεβήρου που βρέθηκε το 1928[5]. Στην ανατολική πλευρά της Κυθραίας, βρέθηκε νεκρόπολη της Νεότερης και Μέσης Χάλκινης Εποχής, ενώ έτερη νεκρόπολη ανακαλύφθηκε και στη θέση Χαλήπαση.

Κατά την περίοδο των αραβικών επιδρομών και έπειτα από τις καταστροφές που υπέστησαν οι Χύτροι, άρχισε να αναπτύσσεται σταδιακά η Κυθρέα[3]. Κατά τον 9ο αιώνα αναφέρεται από έγγραφο του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως ως Κύθροι, ενώ κατά τον επόμενο αιώνα ο Κωνσταντίνος Ζ' ο Πορφυρογέννητος κάνει μνεία στην πόλη αναφέροντάς την ως Κυθαίρεια[9].

Νεώτερη και σύγχρονη Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1680 κατέλυσαν στην Κυθρέα σουλτανικά στρατεύματα που είχαν κινηθεί εναντίον του αποστάτη Μεχμέτ Αγά Μπογιατζίογλου που ήταν κύριος της Λευκωσίας αλλά τελικά αναγκάστηκε να παραδοθεί καθώς τα σουλτανικά στρατεύματα με την κατάληψη της Κυθρέας στέρησαν στον εχθρό τη σημαντικότερη πηγή επισιτισμού[10]. Το 1765, οι αλευρόμυλοι και τα υδραγωγεία της Κυθρέας υπέστησαν εκ νέου φθορές εξαιτίας εξέγερσης μουσουλμάνων κατά του διοικητή της Κύπρου Τζηλ Οσμάν[3]. Στις 13 Ιουλίου του 1821, στο πλαίσιο των σφαγών που πραγματοποιήθηκαν ως αντίποινα για την Ελληνική Επανάσταση, εκτελέστηκαν από τις οθωμανικές αρχές δύο τοπικοί προύχοντες της Κυθρέας[11].

Το 1855[12] ή το 1865[13] ιδρύθηκε το πρώτο σχολείο της Κυθρέας, στην περιοχή της Χαρδακιώτισσας και τρία χρόνια μετά, ξεκίνησε τη λειτουργία του και δεύτερο σχολείο στον Άγιο Ανδρόνικο. Αργότερα επί Αγγλοκρατίας, ιδρύθηκαν σταδιακά και άλλα σχολεία[14], ενώ το 1974 λειτουργούσαν συνολικά τρία δημοτικά σχολεία και ένα γυμνάσιο[12]. Οι δρόμοι της Κυθρέας ασφαλτοστρώθηκαν για πρώτη φορά στα τέλη του 1956, ενώ το 1959 η κωμόπολη απέκτησε ηλεκτρικό ρεύμα[15].

Πρώτος δήμαρχος Κυθρέας εξελέγη το 1915 ο Νικόλαος Καττάμης[16] και τελευταίος δήμαρχος πριν την εισβολή ήταν ο Σάββας Χρηστίδης[17]. Η πλειοψηφία των κατοίκων της ήταν Ελληνοκύπριοι ενώ υπήρχαν και ολιγάριθμοι Τουρκοκύπριοι[18].

Τουρκική εισβολή του 1974[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Την 14η Αυγούστου 1974, κατά τη διάρκεια της β΄φάσης της τουρκικής εισβολής, η Κυθρέα κατελήφθη από τα τουρκικά στρατεύματα. Έκτοτε 48 κάτοικοι της κωμόπολης παραμένουν αγνοούμενοι[19], ενώ σημαντικές καταστροφές υπέστησαν μεταξύ άλλων οι εκκλησίες της Αγίας Μαρίνας (ναός που είχε ανακαινιστεί το 1934) και του Αγίου Ανδρόνικου[20][21]. Σήμερα στην Κυθρέα εδρεύει η 14η Τεθωρακισμένη Μεραρχία των τουρκικών δυνάμεων κατοχής[22].

Αξιοθέατα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σημαντικά αξιοθέατα της Κυθρέας αποτελούν οι εκκλησίες της Παναγίας Χαρδακιώτισσας, της Αγίας Μαρίνας και του Αγίου Ανδρόνικου (οι δύο τελευταίες έχουν υποστεί αρκετές ζημιές και αλλοιώσεις εξαιτίας της εισβολής του 1974 και της τουρκικής κατοχής), τα αρχοντικά του 19ου αιώνα στον Φραγκομαχαλά[21] και η ονομαστή πηγή του Κεφαλόβρυσου[8][21].

Προσωπικότητες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Κυθρέα γεννήθηκαν ο αγωνιστής της ελληνικής επανάστασης και μετέπειτα αξιωματικός του Ελληνικού Στρατού Γεώργιος Πετρακίδης[23][24], ο αγωνιστής της ΕΟΚΑ Σπύρος Χατζηγιακουμής, ο οποίος πέθανε στις 16 Οκτωβρίου του 1958 μετά από σκληρά βασανιστήρια τα οποία υπέστη κατά τη διάρκεια ανάκρισης[25], η βραβευμένη τραγουδίστρια Καλλιόπη Σπύρου[26][27], ο ποιητής Νίκος Ορφανίδης[28] και οι ζωγράφοι Χρυστάλλα Δημητρίου[29] και Κώστας Αβρααμίδης[30]. Επίσης από την Κυθρέα καταγόταν ο νομικός και συγγραφέας Αχιλλέας Αιμιλιανίδης[31].

Σωματεία-Οργανωμένα σύνολα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στη Κυθρέα υπάρχουν αρκετά σωματεία και οργανωμένα σύνολα που συνεχίζουν τις δραστηριότητες τους και στη προσφυγιά.Το πιο γνωστό αθλητικό σωματείο της Κυθρέας είναι η ΑΕΚ Κυθρέας. Ακόμη υπάρχουν ο ΠΑΟΚ Κυθρέας που δραστηριοποιείται στην επιτραπέζια αντισφαίριση, οι Χύτροι Κυθρέας, ο Λαογραφικός Όμιλος Κυθρέας και ο Όμιλος Γυναικών Κυθρέας.

Απογραφές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Απογραφή 1881 1891 1901 1911 1921 1931 1946 1960 1973
Πληθυσμός[32] 1630 1645 1856 2125 2264 2362 2818 2955 2947

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Τα αποτελέσματα της απογραφής της «ΤΔΒΚ», 2006
  2. «Μέλη». Ένωση Δήμων Κύπρου. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2007-02-10. http://web.archive.org/20070210095315/www.ucm.org.cy/GR/02_enosi/meli.htm. Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2011. 
  3. 3,03,13,2 Σύγχρονος Εγκυκλοπαίδεια Ελευθερουδάκη, τόμος 15ος, συμπλήρωμα, σελ 846.
  4. Δήμος Κυθρέας-Ιστορικό
  5. 5,05,1 Γιώργου Στ. Πετάση, 1992, σ. 19.
  6. Γιώργου Στ. Πετάση, Η κωμόπολη της Κυθρέας (ιστορική,αρχαιολογική,πολιτιστική και λαογραφική επισκόπηση), Λευκωσία,1992, σ. 70
  7. «Ο Κεφαλόβρυσος». kythrea.com. Δήμος Κυθρέας. http://www.kythrea.com/water2.htm. Ανακτήθηκε στις 27 Δεκεμβρίου 2016. 
  8. 8,08,1 Πέτσας, Χριστόδουλος (Σεπτέμβρης - Δεκέμβρης 1978). «Ο Κεφαλόβρυσος της Κυθρέας». Ελεύθερη Κυθρέα (3): 173 - 178. http://www.eleftheri-kythrea.com/images/Issues_pdf/3/3_Part3.pdf. Ανακτήθηκε στις 27 Δεκεμβρίου 2016. 
  9. Γιώργου Στ. Πετάση, 1992, σ. 23.
  10. Γιώργου Στ. Πετάση, 1992, σ. 81-82
  11. Γιώργου Στ. Πετάση, 1992, σ. 85.
  12. 12,012,1 Γιώργου Στ. Πετάση, 1992, σ. 79.
  13. Σάββα Π. Χρηστίδη, Κυθραία - Η πράσινή μας κοιλάδα, Λευκωσία 2003, σ. 42.
  14. Σάββα Π. Χρηστίδη, 2003, σ. 42-45.
  15. Νίκος Ορφανίδης, Ο τόπος της Κυθρέας, Αφιερωματικό Λεύκωμα, εκδόσεις Ακτή, Λευκωσία 2008, σ. 21.
  16. Σάββα Π. Χρηστίδη, 2003, σ. 30.
  17. Γιώργου Στ. Πετάση, 1992, σ. 76
  18. Σύγχρονος Εγκυκλοπαίδεια Ελευθερουδάκη, τόμος 15ος, σ. 279.
  19. «Κατάλογος των Κυπρίων Αγνοουμένων». missing-cy.org. The Missing Cypriots. http://www.missing-cy.org/cgi-bin/missing/gr_display_origin?orc=0&or1=%CA%F5%E8%F1%DD%E1. Ανακτήθηκε στις 27 Απριλίου 2016. 
  20. Νίκος Ορφανίδης, 2008, σ. 15.
  21. 21,021,121,2 Ορφανίδη, Νίκου. «Ο τόπος της Κυθρέας». kythrea.com. Δήμος Κυθρέας. http://www.kythrea.com/kythraafter1974.htm. Ανακτήθηκε στις 27 Δεκεμβρίου 2016. 
  22. Σκούρης, Βασίλης (25 Ιουνίου 2017). «Η εμπόλεμη ζώνη της Κύπρου». Real News: 16. 
  23. Γιώργου Στ. Πετάση, 1992, σ. 90.
  24. «Οι Κύπριοι στην Επανάσταση του 1821». epalxi.net. Ανεξάρτητη Φοιτητική ΕΠΑΛξη. 25 Μαρτίου 2014. http://epalxi.net/?p=2947. Ανακτήθηκε στις 31 Οκτωβρίου 2015. 
  25. Γιώργου Στ. Πετάση, 1992, σ. 131-134.
  26. «Χαιρετισμός της κυρίας Έλσης Χριστόφια συζύγου του ΠτΔ στην απονομή βραβείου πολιτιστικής κληρονομιάς «Γρηγόρη Ασσιώτη» στην Καλλιόπη Σπύρου». presidency.gov.cy. Προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας. 5 Νοεμβρίου 2009. http://www.presidency.gov.cy/Presidency/Presidency.nsf/All/24B17EF57A90E273C225769500301B02?OpenDocument. Ανακτήθηκε στις 31 Οκτωβρίου 2015. 
  27. Γιώργου Στ. Πετάση, 1992, σ. 150.
  28. «Ορφανίδης, Νίκος». biblionet.gr. BiblioNet. http://www.biblionet.gr/author/12878/%CE%9D%CE%AF%CE%BA%CE%BF%CF%82_%CE%9F%CF%81%CF%86%CE%B1%CE%BD%CE%AF%CE%B4%CE%B7%CF%82. Ανακτήθηκε στις 27 Δεκεμβρίου 2016. 
  29. «Έφυγε η Νεράιδα με τον μαγικό χρωστήρα». sigmalive.com. Η Σημερινή. 13 Φεβρουαρίου 2015. http://www.sigmalive.com/simerini/analiseis/206240/efyge-i-neraida-me-ton-magiko-xrostira. Ανακτήθηκε στις 31 Οκτωβρίου 2015. 
  30. Γιώργου Στ. Πετάση, 1992, σ. 151.
  31. Κύρρης, Κώστας Π. (Μάης - Αύγουστος 1979). «Ο Κυθρεώτης λόγιος Αχιλλεύς Κ. Αιμιλιανίδης 1903 - 1978». Ελεύθερη Κυθρέα (5): 120 - 122. http://www.eleftheri-kythrea.com/images/Issues_pdf/5/5_Part4.pdf. Ανακτήθηκε στις 27 Δεκεμβρίου 2016. 
  32. Σάββα Π. Χρηστίδη, 2003, σ. 10.

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Νίκος Ορφανίδης, Ο τόπος της Κυθρέας, Αφιερωματικό Λεύκωμα, εκδόσεις Ακτή, Λευκωσία 2008.
  • Γιώργου Στ. Πετάση, Η κωμόπολη της Κυθρέας (ιστορική,αρχαιολογική,πολιτιστική και λαογραφική επισκόπηση), Λευκωσία, 1992.
  • Σάββα Π. Χρηστίδη, Κυθραία - Η πράσινή μας κοιλάδα, Λευκωσία 2003.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]